Czy wykładowca jest jak żyrafa? Słów kilka o pozycji ciała nauczyciela akademickiego przy pracy

Dodano: 27-12-2016

„Co łączy wykładowcę i żyrafę?” – takie pytanie zadano niedawno jednemu z autorów niniejszego wpisu. Pytanie na pozór banalne, a odpowiedź na nie wydawać by się mogła oczywista. Przede wszystkim, choć wykładowca (jako człowiek) jest przedstawicielem naczelnych, a żyrafa nie, to zarówno nauczyciel akademicki, jak i żyrafa są ssakami. Po drugie, mimo że szyja człowieka ma średnio 10,5 cm długości, a żyrafy około 2 m (Williams E., 2011), to i w przypadku homo sapiens i żyrafy odcinek szyjny kręgosłupa zbudowany jest z 7 kręgów. Po trzecie, i pracujący wykładowca i żyrafa spędzają dużo czasu stojąc. Tyle tylko, że o ile dla żyrafy pozycja stojąca jest zupełnie naturalna, to w przypadku nauczyciela akademickiego „nadmiar” stania podczas zajęć prowadzić może do bólu pleców i szeregu innych schorzeń. Praca w pozycji stojącej obciąża bowiem także mięśnie kończyn dolnych. Powoduje ponadto: niedokrwienie wielu części ciała, obniżenie poziomu metabolizmu, niekorzystne obciążenie stawów odpowiedzialnych za utrzymanie człowieka w pionie oraz obciążenie statyczne stóp (Organizacja stanowiska…).

zyrafaWarto zaznaczyć, że nie tylko pozycja stojąca w trakcie zajęć szkodzi wykładowcy. Inne obowiązki zawodowe pracowników wyższych uczelni również nie zawsze sprzyjają zdrowiu. Przykładowo: siedzenie przy komputerze (wykorzystywanym podczas pisania artykułów, przygotowywania się do zajęć, czy korespondencji ze studentami) obciąża mięśnie, które w trakcie wysiłku statycznego kurczą się i pozostają w stanie długotrwałego napięcia. To implikuje mniejszy dopływ krwi do mięśni, ich gorsze odżywienie i natlenienie. Toksyczne produkty przemiany materii, które nie są usuwane z organizmu, powodują z kolei szybsze zmęczenie mięśniowe (Ergonomiczne stanowisko…).

By uniknąć wymienionych powyżej, a także innych negatywnych skutków pracy w pozycji stojącej lub siedzącej, wykładowca akademicki winien zatem stosować się do zasad ergonomii pedagogicznej zajmującej się problemami optymalizacji materialnych warunków pracy w szkole (Okoń W., 2001). Ergonomia pedagogiczna, biorąc pod uwagę istotę pracy dydaktycznej, postuluje kształtowanie higieny pracy nauczyciela, a także dba o prawidłowy dobór narzędzi i metod pracy niezbędnych do osiągnięcia celu procesu nauczania.

Zgodnie z założeniami ergonomii pedagogicznej (i zdrowym rozsądkiem), nauczyciel akademicki powinien przede wszystkim (Organizacja stanowiska…; Jóźwiak Z., 2009):

1.      W przypadku pracy stojącej: równomiernie rozkładać ciężar ciała na obie stopy, napinać i rozluźniać mięśnie nóg, pleców i brzucha, pozwalać odpoczywać stopom i nogom, przyjmować właściwą postawę, zadbać o aktywność fizyczną;

2.      W przypadku długotrwałej pracy siedzącej: wyposażyć się w odpowiednie krzesło i dostosować do swoich potrzeb powierzchnie robocze, aktywnie wykorzystywać przerwy, łączyć zadania, których realizacja polega na siedzeniu, z innymi, które wymagają innych pozycji ciała.

Nie przynudzając i reasumując: jako nauczyciele akademiccy wyrabiajmy sobie zdrowe nawyki, bo kręgosłupów jeszcze nie przeszczepiają.

Monika Skrzypek,

Paweł Łuczak

Źródła:

Ergonomiczne stanowisko pracy – czyli BHP w pracy biurowej, http://www.safetyexpert.pl/porady/82-ergonomiczne-stanowisko-pracy-czyli-bhp-w-pracy-biurowej, (dostęp: 28.11.2016).
Jóźwiak Z., Praca w pozycji siedzącej, 2009, http://www.bhp.abc.com.pl/czytaj/-/artykul/praca-w-pozycji-siedzacej, (dostęp: 20.11.2016).
Okoń W., Nowy słownik pedagogiczny, Wydawnictwo Akademickie „Żak”, Warszawa 2001, s.95

Organizacja stanowiska pracy człowieka w pozycji stojącej, http://www.ekonomik.rzeszow.pl/materia%C5%82y/Tomek/Materia%C5%82y%20%C5%BAr%C3%B3d%C5%82owe/organizacja+stanowiska+pracy+cz%C5%82owieka+w+pozycji+stoj%C4%85cej.pdf, (dostęp: 28.11.2016).
Williams E., Giraffe, Reaktion Books 2011, [za:] Żyrafa, https://pl.wikipedia.org/wiki/%C5%BByrafa, (dostęp: 24.11.2016).